Veriyaz Veriyaz

Şanzıman

Motorlu araçların en önemli unsurlarından biri şanzıman kutusudur. Şanzıman teknik olarak tanımlanırsa; motordan aldığı hareketi kavrama yolu (baskı balata) ile diferansiyel ya da şafta ileten aygıttır. Araçlarda bulunan şanzıman yakıt tüketiminin en belirleyici unsurlarındandır.  Aracın hareket halinde iken güç ve hızını sağlayan organ şanzımandır. Aracın kalkışında gereken enerjinin sağlanmasını ve sürüş halinde iken gereken enerji uygun vites ile şanzıman tarafından belirlenir. Bu nedenle araçların belki de fazla bakılmayan ancak oldukça önemli olan organlarından biri şanzımandır.

Şanzıman Çeşitleri

Şanzımanlar debriyaj kullanımına göre ikiye ayrılır. Bunlar; otomatik şanzıman ve düz vites de denilen debriyajlı düz şanzımanlardır. 

1)     Düz Şanzıman: Otomatik şanzımandan ayrılan en önemli özelliği debriyaj sisteminin olmasıdır. Düz şanzıman, düz vites, manuel vites olarak da adlandırılmaktadır. Debriyaj pedalı ile vites kolunun birlikte kullanıldığı düz viteslerde araç performansının daha yüksek olarak kullanılabildiği gözlemlenmektedir. Motor devrinin takip edilmesi ile yapılan vites geçişlerinin asıl amacı motorun korunmasını sağlamaktır. Eğer motor deviri gücünün üzerine çıkarsa patlama yaşanabilir. Düz şanzımanda vites el ile değiştirilir, vites değişirken debriyaj pedalı motor ile vites kutusu arasındaki bağlantıyı keserek devir halindeki dişlilerin değiştirilen motor devrine geçmesini sağlar. Şanzımanın sağlığı için vites değiştirirken debriyaj kullanımı dikkatli yapılmalıdır. Düz şanzıman motor performansı ve etkililiğini sürücünün kullanımına bırakır. Bu nedenle daha etkili sonuçlar için tecrübeli şoförlerin düz şanzımanı daha yoğun olarak kullandıkları görülmektedir. Fakat gelişen teknoloji ile otomatik viteslerin yakıt tüketiminin neredeyse düz şanzımanı geçtiği araçlara rastlamak mümkündür.

2)      Otomatik Şanzıman:  Düz şanzımanın getirdiği debriyaj olayını ortadan kaldırarak sürüş süreci boyunca sürücüye kolaylık sağlayan bir şanzıman türüdür. Otomatik vites olarak da adlandırılır. Otomatik şanzımanlarda kullanılan tork konvektörü teknolojisi  debriyajın görevini üstlenerek viteslerin devire göre otomatik olarak değişmesini sağlamaktadır. Yıllardır otomatik şanzımanların yakıtı fazla harcadığı söylenmektedir. Yeni üretilen teknolojiler özellikle hybrid araçlarda kullanılan otomatik şanzımanlar bu düşünceyi tamamen yalanlar. Yoğun trafikte ve uzun yollarda kullanım rahatlığının yanında son çıkan otomatik şanzıman teknolojileri yakıt tüketimi ve araç performansının en üst seviyede kullanılmasını sağlamaktadır. Otomatik şanzımanların bakımı ise belirli süre aralıklarında yağlarının kontrol edilmesi ile sağlanır.

Şanzımanın Görevleri:

1.     Şanzıman araç motorunun dönme momentini ayarlayarak kalkmasını sağlar. Otomatik şanzımanlı yeni araçlarda yokuş kalkış desteği özelliği ile aracın kaymaması sağlanmaktadır.

2.     Şanzıman araç çalışır halde bırakıldığında motorun devrinin devam etmesini sağlar. Start & stop teknolojileri otomatik şanzımanlı araçlarda sağlanmaktadır.

3.     Sürüş durumuna göre aracın en ekonomik yakıt tüketimindeki motor devrinde kalmasını sağlar.

4.     Motorun sürüş sırasındaki deviri ile şafta aktarılan devir arasındaki uyumu sağlar.

Sanzıman